Van harte gefeliciteerd Maurice de Hond!

De NOS publiceerde zojuist het artikel ‘Maurice de Hond dwingt ons virologen en epidemiologen scherp te blijven’.

Van harte gefeliciteerd Maurice! Dit is het eerste artikel in de mainstream media waar hij en zijn boodschap de aandacht krijgen die ze verdienen en in een positief daglicht komen.

Dit is loon naar werken. Maurice heeft maandenlang en in een uiterst moeilijke periode (ziekte van overlijden van zijn zoon Marc) er haast alleen voor gestaan en al het rotwerk opgeknapt. Hij is uitgelachen en voor schut gezet.

Hij had het er ook bij kunnen laten zitten, maar is door blijven strijden. Het kan niet anders dan dat hij hier dag en nacht aan heeft gewerkt. Ere wie ere toekomt. Eindelijk wordt er naar je geluisterd.

Hieronder enkele citaten uit het artikel (vetgedrukte tekst van mij):

Toch kunnen we volgens [de aan Harvard verbonden hoogleraar epidemiologie] Jaap Goudsmit vaststellen dat het bewijs voor een aantal conclusies van de opiniepeiler flink is gegroeid. Bijvoorbeeld dat besmettingen vooral binnen gebeuren. Dat goed ventileren van belang is in gebouwen of vliegtuigen. En dat super spread events een grote rol spelen.

“Het zou ook best kunnen dat er meer aerosol-besmettingen zijn dan we dachten. Al die punten heeft Maurice vroeg geprobeerd op de agenda te zetten. En ik vind dat hij daar soms te weinig credit voor krijgt”, zegt de hoogleraar.

Gezien de enorme impact op de economie en samenleving blijft De Hond oproepen tot het schrappen van deze regel. En dat is volgens hoogleraar epidemiologie Goudsmit belangrijk. “Hij dwingt ons virologen en epidemiologen tot nadenken en alternatieven en houdt ons daarmee scherp. Zeker bij een epidemie door een virus waar we nog zo weinig over weten.”

Maurice plaatste eerder op Twitter: “Buiten anderhalve meter afstand houden is hetzelfde als een vrouw van 80 die voorbehoedsmiddelen gebruikt om niet zwanger te worden.” 🤣

Continue reading →

Observeer en oordeel zelf

Viroloog en OMT-lid prof. Menno de Jong geeft inmiddels (19 juni 2020) ronduit toe dat corona besmetting via aerosolen kan plaatsvinden👌 en benadrukt zowaar het belang van ventileren.😲

Maar in het officiële overzicht met maatregelen staat nog steeds NIKS over ventileren.😒

Hij erkent ook het belang van superspread events.👏 Bijna zonder uitzondering zijn dit gebeurtenissen waarbij veel mensen langdurig bij elkaar zijn in een slecht geventileerde ruimte. Alles wijst erop dat dit de drijvende kracht is achter de verspreiding van het virus: stop de superspread events en het virus dooft uit.

Nou zijn de afgelopen maanden o.a. massabijeenkomsten verboden én is 1,5 m afstand gehouden. Volgens prof. de Jong is de afname van het virus ‘bewijs’ dat de 1,5 m goed gewerkt heeft. Dus het verbieden van massabijeenkomsten (in het bijzonder bijeenkomsten in gesloten ruimten) heeft geen enkele rol gespeeld, laat staan een hoofdrol?🤦‍♂️

De Jong geeft toe “als er een ‘r’ in de maand is zie je altijd een verspreiding van allerlei luchtwegvirussen”. En als het virus afneemt in maanden zonder ‘r’ (zoals mei en juni), komt het dan nog steeds door physical distancing? Of zou de besmetting misschien wel sowieso afgenomen zijn, ook zonder physical distancing?

Ondertussen zijn er weer nieuwe superspread events geweest (kerk, koren, vleesverwerkende industrie), steevast BINNEN. Nog steeds geen advies over ventileren of luchtreiniging.🤷‍♂️

De demonstraties BUITEN op 1 en 3 juni waar vele duizenden mensen urenlang op minder dan 1,5 m van elkaar hebben gestaan en ook nog hebben geroepen (waardoor meer druppels uitgestoten worden), hebben niet tot besmettingen geleid. Nog steeds blijft OMT vasthouden aan 1,5 m, ook buiten. Ook geen erkenning dat 1,5 m wellicht vervangen kan worden door mondkapjes.🤷‍♀️

Volgens de Jong moeten we ons realiseren dat we bij die demonstraties “door het oog van de naald gekropen zijn. Als er twee of drie mensen hadden gestaan die wel geïnfecteerd waren geweest, dan was de situatie misschien heel anders geweest.” Het lijkt mij onwaarschijnlijk dat er tussen al die duizenden demonstranten geen twee of drie besmettelijke mensen zaten.

De Jong spreekt over benodigd “bewustzijn [bij ANDEREN] dat het virus niet weg is”. Misschien moet het OMT in de spiegel kijken en ZELF bewustzijn krijgen over gebreken in het EIGEN beleid en redenering?🤳

Hij maakt zich zorgen over een “verslapping” onder de bevolking over het naleven van de basisregels. Misschien moet het OMT juist zelf verslappen in haar eigen starre houding over 1,5 m buiten en ventileren binnen?

Op de vraag van de interviewer wanneer de 1,5 m voorbij is, antwoordt de Jong dat het pas voorbij is “als de epidemie voorbij is, als we groepsimmuniteit hebben of als we een vaccin hebben”.

Als we BINNEN de juiste maatregelen treffen dooft de epidemie uit. Daarvoor hebben we GEEN groepsimmuniteit of vaccin nodig. Ondertussen kunnen we BUITEN onnodig strikte en schadelijke maatregelen loslaten.

De Jong geeft aan ook wel eens wakker te liggen van “de enorme impact op gezondheid, op economie.” (Hopelijk ziet hij in dat gezondheid niet alleen een fysieke kant heeft, maar ook een emotionele en sociale kant.) Maar het OMT laat na beleid te adviseren dat broodnodig is om het virus verder af te remmen, namelijk ventileren en/of luchtreiniging. Verder veroorzaakt het onnodige extra schade door buiten vast te blijven houden aan 1,5 m, terwijl uit de praktijk overduidelijk blijkt dat we daar ook met veel minder uit kunnen.

Besmetting en bestrijding van corona tot de absolute essentie teruggebracht

Maurice de Hond heeft op zijn site een uitstekend gastartikel van Fahmi Yigit gepubliceerd, waarin de corona besmetting tot de absolute essentie teruggebracht is. Op basis van wat je daar leert kun je maatregelen in kaart brengen en met elkaar vergelijken om tot het optimale beleid te komen om het virus in te dammen tegen minimale kosten.

Hieronder volgen mijn aantekeningen en toevoegingen.

Besmetting

Besmetting bestaat uit 3 fases:

  1. Emissie van virusdeeltjes, b.v. hoesten of zingen
  2. Transmissie: hoe de virusdeeltjes de afstand naar een ander overbruggen, b.v. indirect via een oppervlak of door de lucht
  3. Immissie: hoe de deeltjes bij een ander binnen komen, b.v. inademen of aanraken van mond/neus/ogen

Onderstaand plaatje geeft de genoemde termen (in het geval van transmissie via de lucht).

Continue reading →

Kan het coronavirus door de lucht verspreid worden? Experts kunnen het niet eens worden

Experts zijn verdeeld of het coronavirus nou wel of niet door de lucht verspreid kan worden. Dit artikel uit de gerenommeerde publicatie Nature beschrijft hoe moeilijk en tijdrovend het is om te bepalen wie gelijk heeft.

De experts zijn wel eensgezind over de noodzaak van een voorzichtige aanpak.

We moeten volgens viroloog Julian Tang aannemen dat overdracht via de lucht mogelijk is, tenzij experimenteel bewijs het tegendeel aantoont.

Aerosol wetenschapper Lidia Morawska zegt, “Het verhogen van de ventilatie en het niet recirculeren van lucht draagt bij aan het verdunnen en wegvoeren van besmettelijke aerosolen.”

Viroloog Ke Lan roept op om mondkapjes te dragen. Als iedereen een mondkapje draagt, biedt dat tweeweg-bescherming: het mondkapje beschermt anderen tegen jouw uitgeademde deeltjes, en jou tegen de uitgeademde deeltjes van anderen.

Mijn toevoeging:

  • Binnen is het veilig mits basishygiëne nageleefd wordt en goed geventileerd wordt. Bij bijeenkomsten waarbij intens uitgeademd wordt door de mond, zoals bij het zingen en sporten, moet aanzienlijk meer voorzorg in acht genomen worden.
  • Hoogwaardige mondkapjes dienen vanzelfsprekend als eerste naar de zorg en kwetsbare mensen te gaan. Een tekort mag echter geen reden zijn om ze niet aan te bevelen aan andere burgers. Mondkapjes van mindere kwaliteit beschermen anderen namelijk ook al veel.

P.S. Het artikel van Nature is op het moment van schrijven precies twee maanden oud. Aangezien we elke dag iets bijleren over het coronavirus, zou het achterhaalde informatie kunnen zijn. Mogelijk zou uit voortschrijdend inzicht blijken dat de genoemde voorzorgsmaatregelen toch niet zo hard nodig zijn. Het tegendeel is echter waar. Het indirect bewijs stapelt zich op dat het virus inderdaad door de lucht verspreid kan worden.

Dankzij lockdown weinig coronadoden in India?

Als ik een liedje zing (en het lichtknopje indruk), gaat het licht aan. Conclusie: Dankzij mijn liedje is het licht aangegaan.
Als ik rond zonsopkomst een dansje maak, komt de zon op. Conclusie: Dankzij mijn dansje is de zon opgekomen.

Denkfouten van dit type komen vaak voor. We verwarren correlatie en causatie.

De conclusie “Dankzij de lockdown zijn er weinig coronadoden in India”, behoort mogelijk tot dezelfde categorie denkfouten.

Als je goed naar deze reportage van NOS Nieuwsuur kijkt, zie je dat de mensen veelal niet aan social distancing en handen wassen doen. Ze willen best, maar de mogelijkheden en middelen ontbreken.

Toch zijn er weinig doden. Ra ra hoe kan dat?

Het zou me niks verbazen als de combinatie van o.a. temperatuur, luchtvochtigheid, zonintensiteit, het buiten leven, de ventilatie van woningen en de lagere prevalentie van leefstijlaandoeningen (diabetes type II, hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk) tot het lage dodental geleid heeft.

De lockdown heeft mogelijk weinig tot niks bijgedragen aan het lage aantal coronadoden, maar heeft wel dramatische kosten, vooral voor de armen. De kosten van de lockdown zijn evident, de baten niet.

Resultaten uit het verleden geven echter geen garantie voor de toekomst. De griep heerst bijvoorbeeld over de hele wereld meer in bepaalde seizoenen en minder in andere. In India moet het griepseizoen nog komen. Het zou me niks verbazen als corona in precies dat seizoen oplaait, lockdown of geen lockdown.

NB: Ik beweer niet dat de lockdown in Nederland fout was. Wel dat er andere factoren een rol spelen en die mogelijk veel krachtiger zijn dan een lockdown en veel minder kosten (in de breedste zin van het woord).

PS: Als IK een liedje zing, breken de glazen. Dat komt WEL door mijn liedje 😉

Evidence-based beleidsvoering

Het RIVM streeft naar evidence-based beleidsvoering. Dat juich ik van harte toe. Je verzamelt harde feiten, maakt grondige analyses, en gebruikt dat als input om optimaal beleid te maken.

Maar wat doe je als er onvoldoende bewijs is? Wat doe je als het coronavirus niet geduldig wacht tot jij al het benodigde bewijs hebt? Zoals Mark Rutte terecht zei: “Je moet 100% van de beslissingen maken met 50% van de kennis.” De druk is enorm.

Het is een understatement om te zeggen dat dat lastig is. Enorme stress en uitputting dragen niet bij aan optimale beslissingen.

Over verspreiding van het virus via de lucht middels aerosolen was tot voor kort weinig bekend. Nou kun je twee kanten op. Bij gebrek aan bewijs kun je aannemen dat verspreiding door de lucht NIET mogelijk is of dat het WEL mogelijk is.

Met het voorzichtigheidsbeginsel erbij ga je uit van het ergste: dat verspreiding via de lucht WEL mogelijk is.

Geluk bij een ongeluk is dat er voorzorgsmaatregelen bestaan die (bijna) niks kosten, maar potentieel wel talloze levens redden en de lockdown verkorten. Bijvoorbeeld goed ventileren en het zoveel mogelijk vermijden van slecht geventileerde openbare ruimtes.

In alle gevallen is basishygiëne verstandig: afstand houden, handen wassen, etc.

Handen wassen en verluchten

“Handen wassen en het verluchten (en indien mogelijk vermijden) van slecht geventileerde ruimten zijn allebei belangrijk.
Onze slaapkamerramen zetten we al open sinds de Spaanse Griep in 1918.” 

Marc Van Ranst (arts en viroloog)

Corona verspreidt zich (ook of wellicht hoofdzakelijk) via een wolk van microdruppeltjes (aerosolen) door de lucht. Deze wolk kan zich in een ongeventileerde ruimte vele meters verspreiden en hangt na 10 minuten nog in de lucht. Binnen is anderhalve meter afstand houden dus ruimschoots onvoldoende.

Goed ventileren of het geheel vermijden van gesloten ruimten is cruciaal. Een aanvulling of alternatief is het gebruik van hoogwaardige chirurgische mondkapjes door ALLE aanwezigen.

Zou jij een voorzorgsmaatregel treffen die duizenden levens kan redden?

Zou jij een voorzorgsmaatregel treffen die duizenden levens kan redden?

“Dat ligt eraan. Welke risico’s en kosten gaan ermee gepaard? Het gaat om het netto effect in vergelijking tot alle beschikbare alternatieven. We moeten het niet per ongeluk erger maken.”

OK. Als de genoemde maatregel nu ook nog eens (bijna) gratis is en helemaal geen risico’s heeft, zou dan hem dan treffen?

Het lijkt me wel toch? Je hebt tenslotte donders veel te winnen en niks te verliezen.

De maatregel waar ik op doel is ventileren in de strijd tegen corona.

Het RIVM blijft maar roepen dat er onvoldoende wetenschappelijk bewijs bestaat dat het virus zich via de lucht verspreidt, dus blijven ze ervan uitgaan dat het niet zo is en bevelen ze geen voorzorgsmaatregelen aan voor het geval het later toch zo blijkt te zijn.

Maar dat is een grote denkfout.

Een gratis verzekering of loterijlot moet je altijd aannemen, ook al is de beloning onzeker. Dit geldt in het bijzonder als het alternatief catastrofaal is.

Wetenschap is goed. Wijs leiderschap overstijgt die wetenschap waar nodig. Het treft maatregelen die niks kosten en mogelijk heel veel opleveren, ook bij onvoldoende wetenschappelijk bewijs.

Ventileren is de grote ontbrekende factor in de smart lockdown en smart exit.

RIVM over coronatransmissie door de lucht

Het RIVM houdt tot op heden star vast aan het standpunt dat het huidige coronavirus (SARS-CoV-2) uitsluitend via twee besmettingswegen verspreid wordt: direct via grote druppels en indirect via oppervlakken. Verspreiding via een derde weg, namelijk door de lucht middels aerosolen, speelt volgens hen geen rol.

Geredeneerd vanuit die aanname is ventileren met verse lucht onnodig. Tevens zouden hoogwaardige mondkapjes in openbare ruimten, in het bijzonder binnen, onnodig zijn om de besmettingskans van anderen te verminderen.

Maar het RIVM schrijft in hun EIGEN richtlijn voor het SARS coronavirus uit 2002 (SARS-CoV-1):

Wanneer besmettelijke personen niet op de juiste manier geïsoleerd zijn, dient ook rekening gehouden te worden met het eventuele risico op transmissie via luchtverversingssystemen (Jefferson, 2007; Riley, 2003; Yu, 2004).

Dus in hun eigen richtlijn geven ze aan dat coronavirussen wel degelijk via de lucht verspreid kunnen worden over grote afstanden.

De wetenschappelijke publicatie die ze zelf citeren (Yu, 2004) concludeert:

Airborne spread of the virus appears to explain this large community outbreak of SARS, and future efforts at prevention and control must take into consideration the potential for airborne spread of this virus.

Daniel Bonn: “Microdruppeltjes met virus kunnen nóg gevaarlijker kunnen zijn dan grotere druppels”

Daniel Bonn van de Universiteit van Amsterdam geeft in dit prima interview met De Telegraaf toelichting op hun vandaag gepubliceerde onderzoek over de rol aerosolen bij de verspreiding van het coronavirus.

Hij geeft aan dat microdruppeltjes met virus kunnen nóg gevaarlijker kunnen zijn dan grotere druppels, omdat microdruppels tot diep in de long ingeademd worden, terwijl grotere druppels waarschijnlijk in de mond en keel blijven steken.

Wat ik me niet eerder realiseerde en wat ik ook nergens anders ben tegen gekomen is het volgende: o.a. bij het zingen, juichen en sporten adem je niet alleen intenser UIT via de mond (waarbij vele malen meer microdruppeltjes in de lucht komen), maar je ademt ook frequenter, dieper en harder IN.

Door het hogere volume ingeademde lucht per tijdseenheid krijg je meer virusdeeltjes binnen, oftewel de virale belasting is hoger. Doordat je harder en dieper inademt, worden de deeltjes dieper naar binnen gezogen waar ze gevaarlijker zijn. Gevolg: exponentiële toename van de besmettingskans.

Ook geeft Bonn aan dat de Nederlandse Spoorwegen zojuist contact met hem hebben gezocht over hoe ze beter kunnen ventileren. (Goede zaak!) Volgens hem is het veilig om met de trein te reizen, mits er goed geventileerd wordt. Helemaal mee eens!