Superspreaders: Hoe beïnvloeden zij de corona pandemie?

Corona verspreidt zich in belangrijke mate via superspreading waarbij een besmettelijk persoon in korte tijd vele anderen besmet. Zuid-Korea heeft hoog-risico evenementenlocaties (‘high risk venues’) geïdentificeerd waar de kans op superspreading hoog is, zoals bars, karaokeruimtes, nachtclubs. Deze mogen pas weer open als de ventilatie op orde is.

Epidemioloog Udo Buchholz (gespecialiseerd is in ademhalingsinfecties) van het Duitse Robert Koch Institute geeft prima aandachtspunten waaronder:

  • Superspreading gebeurt bijna nooit buiten, eigenlijk altijd binnen in slecht geventileerde ruimten waar mensen langdurig verblijven en veel deeltjes uitgestoten worden vanwege bijvoorbeeld zingen.
  • Afhankelijk van de activiteit is de keuze van de ruimte belangrijk. Niet iedere ruimte is geschikt voor iedere activiteit. Een korte vergadering in een relatief slecht geventileerde ruimte gaat nog wel, maar voor het oefenen met een koor is uitstekende ventilatie echt een must.

Verder:

  • Het is nog onduidelijk in hoeverre asymptomatische mensen het virus kunnen verspreiden. Het kan zijn dat mensen die het virus verspreiden later tegen de autoriteiten liegen en zeggen dat ze geen symptomen hadden. Sowieso is er een cruciaal onderscheid tussen asymptomatisch (iemand die gedurende de hele infectie geen symptomen krijgt) en presymptomatisch (waarbij iemand op dat moment nog geen symptomen heeft, maar later wel krijgt). Het verschil is verwarrend en bovendien kun je het onderscheid pas achteraf vaststellen.
  • Drie belangrijke ingrediënten bij superspreading:
    1. Persoon: De hoeveelheid uitgestoten virusdeeltjes verschil niet alleen drastisch gedurende het verloop van de infectie (met het maximum van zo’n 2 dagen voor de eerste symptomen tot zo’n 2 dagen erna) en afhankelijk van de activiteit (b.v. rustig door de neus ademen versus zingen), maar ook van persoon tot persoon. De uitgestoten microdruppeltjes kunnen ingeademd worden en rechtstreeks de onderste luchtwegen bereiken.
    2. Setting: Zoals gezegd, ‘Superspreading gebeurt bijna nooit buiten, eigenlijk altijd binnen in slecht geventileerde ruimten waar mensen langdurig verblijven en veel deeltjes uitgestoten worden vanwege bijvoorbeeld zingen.’
    3. Susceptibility (vatbaarheid): Als de groep veel oudere en kwetsbare mensen bevat, is de kans op een veel besmettingen groter.
  • De 5 C’s waarmee je jezelf en anderen kunt beschermen:
    • Keep you hands Clean: handhygiëne
    • Cover your nose and mouth: draag een mondkapje (ook over de neus)
    • Avoid Close contact: houd afstand
    • Avoid Closed rooms: vermijd gesloten ruimtes, in het bijzonder als deze slecht geventileerd zijn
    • Avoid Crowded places: vermijd drukke ruimtes
  • Het bestrijden van superspreading door je te richten op superspread individuals (oftewel de mensen die het virus verspreiden naar veel anderen) is mogelijk maar erg lastig. Het vermijden van superspread settings (oftewel de bovengenoemde omstandigheden waarbij superspreading waarschijnlijk is) gaat makkelijker.

Aan het einde wordt de vraag beantwoord of het verstandig is als een moeder zonder symptomen borstvoeding geeft. De WHO raadt corona positieve moeders aan om borstvoeding te blijven geven, want de voordelen van borstvoeding en huid-op-huid contact zijn fors groter dan de risico’s van het coronavirus op de baby. Het is zeker goed dat moeders die het virus hebben voorzorgsmaatregelen treffen, maar stoppen met borstvoeding is daar niet een van. Ook geruststellend: de meeste pasgeboren kinderen en zuigelingen die het virus krijgen hebben geen tot milde symptomen en lijken geen enkele blijvende gezondheidsschade te hebben.

P.S. (Een heel klein beetje humor mag toch wel, ook in een moeilijke tijd? Lachen is tenslotte gezond voor je. Het verlicht stress en is zodoende goed voor je immuunsysteem.) In het commentaar onder de video schrijft iemand: “I wish my wife was a super spreader.”

Zoek het corona killer virus in de Nederlandse sterftecijfers

(Dit is dezelfde analyse voor Nederland die ik gisteren voor Duitsland heb gepubliceerd.)

In de afgelopen 5 jaren stierven jaarlijks gemiddeld 151.190 mensen (12.599 per maand). In 2019-20 stierven 5,4% meer mensen dan gemiddeld. Ter vergelijking: in Duitsland was helemaal geen oversterfte. Alle oversterfte in Nederland was in de groep van 65 jaar en ouder. In de groep jonger dan 65 was de sterfte afgelopen jaar 2,4% lager dan gemiddeld.

Commentaar op de data-analyse

Het Duitse Robert Koch Institute had al vroegtijdig door dat (1) ook mensen zonder symptomen besmettelijk konden zijn en (2) ouderen erg kwetsbaar zijn en dus extra goed beschermd moeten worden. Hun richtlijn voor personeel in de ouderenzorg was dan ook om altijd mondkapjes te dragen. Volgens de RIVM richtlijn was dit lang niet altijd nodig. Hierdoor zijn onnodig veel patiënten vroegtijdig overleden en is verplegend personeel onnodig (ernstig) ziek geworden. Het lijkt mij dat dit onderscheid met afstand de belangrijkste verklaring is waarom er in Duitsland helemaal geen oversterfte is en in Nederland wel.

Het klopt dat er een wereldwijd tekort was aan persoonlijke beschermingsmiddelen, maar het was met beschikbare middelen heel goed mogelijk geweest om desnoods zelf snel (provisorische) mondmaskers en gelaatsschermen te maken. Dit had heel veel besmettingen gescheeld bij precies die mensen die het meeste risico lopen en dus het best beschermd moeten worden.

Zie ook onderstaande aflevering van Nieuwsuur over dit onderwerp:

Ik ben ervan overtuigd dat als de ventilatie/luchtbehandeling overal maar in het bijzonder in de ouderenzorg beter was geweest, dit ook tot een aanzienlijk lagere sterfte had geleid.

Als verstandiger en vindingrijker met de persoonlijke beschermingsmiddelen omgegaan was en de ventilatie beter was geweest, zou het mij niks verbazen als er afgelopen jaar helemaal geen oversterfte was geweest.

Over de data-analyse

Ik heb de periode steeds vanaf het midden van het jaar laten lopen (van week 26 t/m week 25 van het volgende jaar) zodat een heel griepseizoen erin valt. Wanneer je naar kalenderjaren kijkt, is dit niet het geval.

Links

Robert Koch Instituut beschrijft essentie corona overdracht en besmetting

Het Robert Koch Institute (RKI), de Duitse tegenhanger van het RIVM, heeft op haar website fantastisch de essentie beschreven die mensen moeten weten over overdracht van en besmetting met het corona virus. Hieronder staat mijn vertaling van de eerste twee alinea’s.

Doe er je voordeel mee zou ik zeggen. Je kunt natuurlijk ook blind de ‘experts’ van het RIVM geloven en alle afvalligen veroordelen als domme kwakzalvers, als zichzelf overschattende amateur-wetenschappers, als driftige roeptoeters die eens rustig aan moeten doen, als schoenmakers die zich bij hun leest moeten houden.

Wat de ketters zeggen kun je bestempelen als pseudo-wetenschappelijke desinformatie en laten censureren. Het wijkt tenslotte af van de ‘evidence-based’ richtlijnen van de World Health Organization die, zoals we allemaal weten, het enige en en beste mogelijke antwoord hebben. Ze hebben natuurlijk ook geen menselijke gebreken en nooit belangenconflicten.

De keuze is aan jou, de gevolgen van die keuze niet.

Logo van het Robert Koch Institut (RKI)

Het coronavirus wordt hoofdzakelijk overgedragen door het inademen van virusdragende druppeltjes die ontstaan bij het ademen, hoesten, spreken en niezen. … Grotere druppels kunnen door uitdroging microdruppels (aerosolen) worden. Bij het ademen en praten, maar nog veel meer bij het roepen en zingen, worden hoofdzakelijk microdruppeltjes uitgestoten. Bij het hoesten en niezen ontstaan vooral grotere druppels. Hoewel grotere druppels snel dalen, kunnen aerosolen lange tijd in de lucht zweven en zich over de ruimte verdelen. Of en hoe snel de aerosolen dalen, hangt naast de grootte van de deeltjes van veel andere factoren af, zoals temperatuur en luchtvochtigheid.

Lang oponthoud in kleine, slecht of niet geventileerde ruimtes kunnen de besmettingskans ook op afstanden van meer dan 2 m verhogen, in het bijzonder als een besmettelijk persoon buitengewoon veel microdruppels uitstoot en blootgestelde personen diep inademen. Door de verrijking en verdeling van de aerosolen is onder deze omstandigheden het in acht nemen van de minimumafstand [1,5 m] niet meer voldoende. Een voorbeeld is het samen zingen in een gesloten ruimte gedurende langere tijd, waarbij het tot zeer hoge besmettingspercentages kan komen die elders maar zelden waargenomen worden. Ook bij een fitnesstraining is een vergelijkbaar besmettingsverloop waargenomen. Effectieve ventilatie kan de aerosolconcentratie in een ruimte verminderen. Besmettingen in de buitenruimte komen zelden voor. Mits physical distancing toegepast wordt, is de besmettingskans buiten vanwege de luchtbeweging minimaal.